(Cadn.Com.Vn) - Những tượng Chăm lở lói, thành cổ hoang phế của đất Simhapura xưa (H. Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam) đã tượng hình một niềm ham mê khám phá, để chị-Tiến sĩ Yamagata Mariko (sinh năm 1960, giảng viên khảo cổ vàdạy tiếng Việt tại Trường Đại học Showa Women's và ĐạI học Kanazawa - Nhật Bản) gắn bó đến ray rứt. Chị được người Duy Xuyên xem là một “công dân danh dự” của quê hương mình. SỨC HÚT TỪ MỘT LẦN ĐẾN TRÀ KIỆU... Năm 1993, cùng với Giáo sư Ian C.Glover (người Anh) và đoàn nghiên cứu Viện Khảo cổ học Hà Nội, Yamagata Mariko lần trước tiên đến Duy Xuyên để nghiên cứu, khai quật di tích khảo cổ học Trà Kiệu. Năm đó, chị chỉ là một nghiên cứu sinh nhưng những bí ẩn của nền tảng kiến trúc cùng di vật được khai quật tại hố đào ở Trà Kiệu đã tạo một hút huyền hoặc, để khiến chị theo đuổi mãi ham mê ấy cho đến hiện thời. “Khi tham dự khai quật ở Trà Kiệu vào năm đó, mình mới thấy niềm ham thật sự của mình là khảo cổ. Và mình quyết tâm phải làm mọi cách để thực hiện được mê say”– chị nói. Với vốn tiếng Việt ít ỏi, nhưng lại thích bàn cãi, Mariko thấy thật bất lợi khi không thể giao thiệp được bằng tiếng nói bản địa. Những lần trở lại Duy Xuyên vào những năm 1993-1996-1997-1998, chị đã “học lóm” tiếng Việt qua giao dịch với người địa phương. Đến năm 2000, chị tham gia một khóa học tiếng Việt ở Hà Nội, để đến nay đã hoàn toàn rành rẽ khi giao tế, biên chép bằng tiếng nói Việt, trở nên giảng viên dạy tiếng Việt ở Nhật bên cạnh việc giảng dạy chuyên ngành khảo cổ... “Việc học tiếng Việt giúp mình rất nhiều trong công việc nghiên cứu các di tích, phế tích Chăm tại Việt Nam. Hơn nữa, giúp mình hiểu thêm về con người Việt Nam”–Mariko phân vua. Chị kể, vào năm trước nhất đến Duy Xuyên, khi tham quan nhà thờ núi Trà Kiệu, về lại phòng VH–TT H. Duy Xuyên, mới biết mình đã để quên túi xách có nhiều giấy má quan yếu. Một chị hiện đang công tác tại phòng VH–TT H. Duy Xuyên đã lên đến tận nơi tìm lại cho chị. Chị nói: “Tôi ấn tượng với người Việt từ hành động đó. Tôi thấy thật vui khi được gắn bó với Việt Nam. Trở về Duy Xuyên tôi cảm nhận như trở về quê hương của mình”.
... VÀ NHỮNG dự kiến LÂU DÀI 13 năm sau, Tiến sĩ Mariko trở lại Việt Nam với một đoàn sinh viên khảo cổ Trường Đại học Waseda Nhật Bản, cộng tác cùng nhóm chuyên gia khảo cổ Viện Khoa học từng lớp vùng Nam Bộ khai quật thành đông Trà Kiệu trong vòng 15 ngày (từ 20-2 đến 6-3-2013). Tiến sĩ cho biết: “Sau khi hoàn thành xong khóa dạy ở trường đại học ở Nhật, tới tháng 7 năm này, tôi sẽ về lại Duy Xuyên, kết hợp với giáo sư Bùi Chí Hoàng tiến hành mở mang hố khai quật ở thành đông Trà Kiệu từ 50m2 trong đợt khai quật vừa rồi lên 100 – 150 m2, từ đó, mới hiểu tường tận được cấu trúc xây thành của người Chăm xưa. Đồng thời, cũng vận động mở một khu bảo tồn ngoài trời tại thành đông Trà Kiệu, có mái che, có công cụ chống ẩm... Để lưu giữ những cổ vật Chăm, với mục đích xúc tiến du lịch tại Trà Kiệu”. Trong chuyến công tác dài ngày tại Việt Nam vừa qua, Tiến sĩ Mariko đã đi rất nhiều tỉnh, thị thành để khảo sát các di tích thành cổ Chămpa ở miền Trung, đến Viện khoa học từng lớp vùng Nam Bộ, tham quan Bảo tàng lịch sử TPHCM, xem hiện vật liên tưởng đến văn hóa Chămpa ở di tích Cát Tiên, Bảo tàng Lâm Đồng, bảo tồn Bình Định, kho hiện vật tại Bảo tàng Quảng Nam, Bảo tàng H. Duy Xuyên, bảo tồn điêu khắc Chămpa Đà Nẵng... Tất cả tài liệu được chị tổng hợp để có cái nhìn tổng thể về mặt bằng phân bố và những nguyên tố cấu thành di tích nhằm lập chương trình nghiên cứu cho thời kì tới. “Tôi muốn lập lại bản đồ di tích kinh kì Trà Kiệu. Hơn nữa, từ kết quả nghiên cứu lần này sẽ so sánh giữa Trà Kiệu với các thành cổ ở Quảng Ngãi, Phú Yên, Bình Định. Về ngói ống mặt hề được phát hiện ở các thành Chămpa cổ, tôi sẽ so sánh, nghiên cứu với mong muốn mang lại nhận thức mới về văn hóa Chămpa thời đoạn sớm. Để nghiên cứu sâu phải tổ chức nghiên cứu với quy mô lớn gồm các nhà khoa học và các chuyên gia của nhiều ngành của nhiều nước. Tôi sẽ vậy tìm chương trình tài trợ”–tấn sĩ nói. Tiến sĩ đề xuất: “Các di tích Chămpa là những di sản văn hóa quý giá không những đối với dân tộc Chăm, văn hóa Việt Nam, mà còn đối với nhân loại. Đế kinh Simhapura Trà Kiệu, khu phế tích Chiêm Sơn Tây (Duy Xuyên) cũng có giá trị khoa học không thua kém Mỹ Sơn, nhưng rất tiếc là những di tích này không còn kiến trúc trên mặt đất, nên nó ít được quan tâm hơn. Duy Xuyên là huyện có di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn. Nhưng Mỹ Sơn phải kết hợp với Trà Kiệu, Chiêm Sơn Tây và những di tích Chămpa khác trong vùng La Tháp, Thu Bồn (Duy Xuyên) thì mới phát huy hết giá trị khoa học đương đại của nó. Tôi mong muốn Quảng Nam cần có sự quan hoài nghiên cứu đồng bộ và có cách nhìn tổng thể các di tích này. Mai Thành Dũng |
Thứ Bảy, 20 tháng 7, 2013
“Công dân danh dự” của đất Duy Xuyên
